 |
 SURÝYE:IRAK MODELÝNE DOÐRU MU?K.Erdem
I-Giriþ
Batý-Emperyalistlerinin (ABD-AB), Arap Baharý ile adeta yangýndan mal kaçýrýr gibi, Ortadoðu'da bazý diktatör rejimlerin devrilmesini hýzlandýrma ve bu ülkeleri tamamen kendi nüfuzlarýna alma,bu temelde karþý emperyalist kampýn (Rusya-Çin-Ýran) stratejik pozisyonunu sarsma ve zayýflatma politikasý, þimdilik Rusya,Çin ve Ýran tarafýndan Suriye'de durduruldu.
Batý-Emperyalistlerinin ve onlarýn bölgedeki yerli iþbirlikçilerinin,Suriye'yi Rus-Çin-Ýran ekseninden tamamen koparamamasý ve de üstelik daha istikrarsýz ve belirsiz bir Suriye ve bölgenin ortaya çýkmasý,Batý Emperyalistlerini Suriye'de bir politika deðiþikliðine sürüklemiþtir.Bu Suriye'yi "tamamen ele geçirme" politikasýndan ,onu diðer emperyalist kamp ile "birlikte yönetme" politikasýna geçiþ olarak özetlenebilir.
Daha yakýndan bakýldýðý zaman bu politikanýn Irak ve Lübnan benzeri bir politika olduðu,Suriye'de nüfuz mücadelesi veren emperyalist güçlerin ve yerel uzantlarýnýn bir tür "yeniþememe" durumuna tekabül ettiði kolayca farkedilebilir.Bu politik denge durumu,taraflara bir "uzlaþma" politikasý dayattýðý için,uluslararasý diplomasi de daha çok giderek bu temelde þekillenmeye baþlamýþtýr.
Suriye'de ABD ve Rusya'nýn baþýný çekmekte olduðu emperyalist kamplar arasýndaki denge durumunun,Suriye'nin giderek Irak'a benzer bir politik yapýya evrilmesine neden olmasýnýn,bölgeye ne gibi bir politik yansýmasýnýn olacaðýnýn önemle analiz edilmesi gerekmektedir.Denge durumunun kendisi dahi geçici bir durumu arzetmekte ve geleceðe dönük bazý politik düðümlerin atýlmakta olduðu anlamýna da gelmektedir.
Suriye'deki politik gruplaþmalar bize,geleceðe dönük bazý önemli ip uçlarý sunmaktadýr.Geçici denge durumu ortadan kalkar ise bölge nasýl bir politik yönelime doðru yolalabilir?Bu noktada üç güçlü olasýlýk söz konusudur:
a-Batý-Emperyalistleri ve yerel uzantýlarý,Rus emperyalizminin baþýnda bulunduðu kampý ve her iki emperyalist kamptan baðýmsýz olan politik güçleri (PKK ve benzeri güçleri) tamamen yenilgiye uðratýr ve Ortadoðu'yu sömürgeleþtirir.
b-Rus emperyalizminin baþýný çektiði emperyalist kamp,Batý-emperyalistlerini ve tarafsýzlarý tamamen bastýrarak Ortadoðu'yu kendi sömürgesi durumuna getirirler.
c-Her iki emperyalist kamptan baðýmsýz hareket eden PKK ve benzeri güçler, her iki emperyalist kampýn rekabetinden ikisini bölgede zayýflatmak için yararlanarak,Üçüncü Yol politikasýndan yararlanrak Ortadoðu Demokratik Konfederalizmi temelinde bölgeyi, çeþitli ülkelerin devrimlerini tetikleyerek emperyalistlerin nüfuz alanýndan çýkaran bir tarihsel yörüngeye doðru sürükleyebilirler.
Suriye iç politikasýnda bu üç politika daha þimdiden ortaya çýkmýþ durumdadýr ve bütün politik göstergeler bu politikanýn Suriye ile sýnýrlý kalmayacaðý ve bütün bölgeye yayýlacaðý yönündedir.
II-Suriye'de ABD-Rusya Dengesi ve Suriye'nin Paylaþýlmasý Politikasý
Suriye'deki politik geliþmeler giderek farklý bir biçimde geçmiþte Irak'ta yaþanan geliþmelere benzemeye baþlamaktadýr.Hiç kuþkusuz iki ülke arasýnda farklýlýklar da vardýr ama bazý benzerlikler de sözkonusudur.
2003 yýlýnda Irak iþgalini gerçeleþtiren ABD-Ýngiltere emperyalist koalisyonu, zorlama gerekçeler ile Irak'ý El Kaide ile iliþkilendirerek, Irak'ýn kitle imha silahlarý ürettiði yalanýný yayarak ve Birleþmiþ Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK)'ni by pass ederek ve de kendi güçlerini aþýrý abartarak Irak'ý iþgal ettiler.Emperyalist koalisyon tarafýndan Irak'ýn iþgali, 11 Eylül 2001 terör saldýrýlarýnýn rüzgarý arkalarýna alýnarak ve jeopolitik hedefler gözetilerek gerçekleþtirildi.
Irak'ý iþgal eden ABD-Ýngiltere emperyalist koalisyonunun en önemli açmazý savaþ sýrasýnda deðil,Irak'ta Baas rejimi yýkýldýktan sonra ortaya çýktý. Irak'ý iþgal eden emperyalist güç,çöken rejimin yerine Irak'ýn sosyal dinamikleri ile uyumlu bir politik yapý koymakta aciz kaldý.Güney Kürdistan'da dayandýklarý KDP-YNK güçlerinin dýþýnda, Irak'ýn merkezinde ve Güney'inde güçlü bir iþbirlikçi politik yapý oluþturamadýlar ve bundan dolayý da istikrarý saðlayamadýlar. Irak'ta istikrarýn oturtulmasýnýn uzamasýnýn ABD'ye maddi ve manevi yükünün artmasý ve belli bir noktadan sonra da iç ve dýþ politikada ciddi sorunlara neden olmasý,üstüne üstlük 2007 dünya ekonomik krizi ile üst üste binmesi,ABD'yi Irak'ta yeni bir politikaya sürükledi ve bu temelde Irak'ý kýsmi olarak Ýran'ýn nüfuzuna býrakan ve bir tür "birlikte yönetim" temelinde bir istikrar arayýþýna itti.Irak'ta ABD-Ýngiltere emperyalist koalisyonunun en önemli hatasý ve eksikliði,Baas rejiminin yerine nasýl bir politik yapýyý koyacaðýný bilmemesiydi.
Ayný sorun farklý bir biçimde Suriye'de de yaþandý/yaþanmaktadýr.
Suriye'de yaþananlar iki noktada Irak'tan ayrýlmaktadýr. Birinci olarak, Irak'ta bir grup emperyalistin direkt iþgali söz konusuydu.Suriye'de dolaylý bir iþgal söz konusudur.Ýkinci olarak,Irak'ta iþgal politikasý direkt emperyalistlerin inisiyatifinde olan bir politikaydý ama Suriye'de daha çok dolaylý iþgalin inisiyatifi emperyalistlerin yerel-bölgesel iþbirikçi güçleri olan Türkiye,Suudi Arabistan ve Katar gibi devletlerdeydi.Bu sonuncularýn silahlý muhalefeti gerici ve dar ve de Suriye'deki Baas rejiminden daha geri bir politik temele oturtmalarý ve bunun sonucunda 2012 baharýnda bu politikanýn iflas etmesiyle, ABD'nin Suriye'de bir politika deðiþikliðine gitmesi neredeyse zorunlu hale geldi.
ABD tarafýndan Suriye'de politika deðiþikliðinin nedenlerini kýsaca þöyle belirtmek mükündür:
a-Suriye'de Türkiye-Suudi Arabistan ittifakýnýn ortaya çýkardýðý politik kompozisyon El Kaide'ci Selefistler ile Müslüman Kardeþler örgütünün bir ittifakýydý.Bu ittifak Baas rejiminden daha gerici bir politik yapýya sahip olup, iktidar olmalarý halinde anti-Kürt,anti-Nusayri,anti-Hristiyan,anti-Dürzi ve anti-laik yapýya sahip olup hem Batý deðerler sistemine tamamen aykýrý olup hem de Ýsrail'in güvenliðini eskisinden daha kötü duruma sokma tehlikesini barýndýrmaktaydý.
b-Bu gerici ittifak politik temeli dar olacaðý için Suriye'de bir çok kesimi bastýracaðýndan dolayý sürekli istikrarsýz bir Suriye'nin ortaya çýkmasýna neden olarak,bölgede politik belirsizliði daha da arttýracaktý.Bu da Suriye'deki içsavaþýn bölgeselleþme riskini ve eðilimini arttýracaktý.Kýsacasý Suriye'de iktidara gelecek olan bu gerici ittifak batý-karþýtý bir yapýya da sahip olacaktý.
ABD Suriye'deki bu tehlike karþýsýnda yeni bir politika geliþtirme ihtiyacý duyarak,Suriye içsavaþýnýn inisiyatifini Türkiye ve Suudi Arabistan'dan almaya karar verdi.ABD'nin yeni politikasý,Suriye'yi Rusya-Çin-Ýran ekseninden tam koparmaktan ziyade,onlarla birlikte Suriye'yi yönetecek bir yapýnýn ortaya çýkmasýný saðlamak olarak özetlenebilir.Bu temelde Suriye, Irak ve Lübnan'da olduðu gibi çeþitli "politik nüfuz alanlarýna" bölünen bir siyasi yapýya dayandýrýlarak,birlikte yönetilen bir ülke konumuna dönüþtürülmek istenmektedir.Yeni Suriye'nin Irak'taki gibi federatif bir yapýya bürünmesi büyük bir olasýlýktýr.
III-Federatif Suriye ve Politik Dinamikleri
Gerek Baas rejiminin gerekse de Rus-Çin-Ýran ittifakýnýn baþýndan beri Suriye'de,Batý-Emperyalistlerini ve onlarýn bölgedeki yerli iþbirlikçilerini getirmek istediði çizgi de buydu yani Suriye'nin birlikte yönetimiydi. Her ne kadar Türkiye-Suudi Arabistan ekseni bu politikaya uzun zaman direndiyse de ve bu temelde bir çok provakasyon (Reyhanlý terör saldýrýsý ve Guta'daki kimyasal saldýrý gibi) gerçekleþtirerek ABD'yi böyle bir politikaya yönelmemesi noktasýnda çaba sarfettiyseler de,ABD, Türkiye ve Suudi Arabistan'ýn "çelme takmalarý"na raðmen Rusya ile Irak modeli çerçevesinde anlaþtý.Bu politikanýn büyük oranda gerçekleþeceði yer ise Cenevre-2 Konferansý olacaktýr.
Rusya ve müttefikleri bu yeni politikaya kendilerini daha hýzlý adapte ederlerken,ABD ve müttefiklerinin ayný hýzla adapte olduklarýný iddia etmek mümkün deðildir.Hatta bu yeni politika, ABD'nin Türkiye ve Suudi Arabistan gibi geleneksel müttefikleri ile arasýnýn açýlmasýna dahi neden olmaktadýr. Bu sürece en hýzlý adapte olan ülkelerden birisi Ýran'dýr.Ýran'ýn yeni Cumhurbaþkaný Ruhani'nin Batý'ya karþý daha ýlýmlý bir politika izlemesi ve bu ýlýmlýlýðý Suriye'deki yeni politika ile birleþtirmesi ve Ýran'ýn Irak'ýn istikrarýndaki rolünü hatýrlatmasý ve de aynýsýný Suriye'de de yapabileceðinin sinyalini vermesi, ABD'nin özellikle de Irak'ta ABD askerlerini çeken Obama'nýn Hayýr diyemeyeceði bir durumdur.
ABD Suriye'de bir noktayý çok iyi anlamýþ durumdadýr.Baas rejimi uluslararasý alanda Rus-Çin-Ýran'ýn büyük desteðine sahiptir ve uluslararasý tecriti mümkün deðildir.Bu destek ayný þekilde Baas Partsi açýsýndan iç politikaya olumlu bir þekilde yansýmaktadýr.Lübnan Hizbullah'ý ve Ýran Devrim Muhafýzlarý da Suriye'de ordu birlikleri ile savaþmaktadýrlar. Bunun karþýsýndaki muhalefet ise politik olarak daha geri olup ve kendi aralarýnda bölünmüþ ve de hatta zaman zaman kendi arasýnda çatýþan bir yapýya sahiptir.Böyle bir muhalefetin baþarý þansý yoktur,olsa bile Suriye'de geleceði yoktur.
ABD'nin kararýný deðiþtirmesine neden olan bir diðer durum ise,Mýsýr'da Müslüman Kardeþler iktidarýnýn Batý'nýn çýkarlarýný karþýlama noktasýnda yaratmýþ olduðu hayal kýrýklýðýdýr.Müslüman Kardeþler aðýrlýklý iktidarlarýn bölgede çoðalmasý ve Batý-Emperyalistlerinin bölgede nüfuzunu azaltýcý bir etkide bulunmasýna neden olmasý da bu karar da etkili olmuþtur.Ayný þekilde bölgede güçlenen El Kaide yanlýsý örgütlerin, Libya'da ABD büyükelçisinin öldürülmesinde olduðu gibi giderek açýktan ABD karþýtý haline gelmesi de bu kararýn alýnmasýný etkilemiþtir.Onun için bu politikanýn deðiþmesi ABD açýsýndan zorunluydu.Kaldý ki ABD'nin iç ekonomik ve politik durumu bu politikayý daha mantýklý kýlmaktadýr.
Muhtemelen ABD-Rusya anlaþmasýný simgeleyecek olan Federatif Suriye politikasý,Cenevre-2 Konferansý'nda start alacak ve gelecek yýl Suriye'de yapýlacak Baþkanlýk seçimi ile yavaþ yavaþ hayata geçirilmeye çalýþýlacaktýr. Bu temelde Beþar Esad'ýn uzaklaþtýrýlacaðý,Baas Partisi ile Batý yanlýsý muhalefetin uzlaþtýrýlacaðý,Rojava Kürtleri'nin,Hristiyan'larýn ve Dürzi'lerin de içine alýndýðý ve Irak'taki gibi iktidar organlarýnýn bölüþüldüðü bir siyasi yapýlanmaya geçilecektir.Bu siyasi yapýlanmada dýþlanacak olanlar El Kaide'ci ve ona yakýn unsurlar olacaktýr ve bu unsurlarýn arkasýndaki Türkiye ve Suudi Arabistan gibi ülkeler olacaktýr.
Federatif Suriye'de üç temel siyasi blok olacaktýr:
1-Baas Partisi ya da bu partinin dönüþmüþ bir biçimi olan bir partinin önderlik edeceði siyasi blok.Bu blok uluslararasý alanda Rusya,Çin ve Ýran gibi ülkelerin desteðine sahip olacaktýr.Ýçeride ise,Nusayri'lerin,eski rejim ile çýkarlarý içiçe geçmiþ olan Sünni'lerin,radikal ve ýlýmlý Ýslam'dan korkan laik kesimlerin ve bir kýsým Hristiyan ve Dürzi'lerin desteðini almasý büyük olasýlýktýr.
2-Bir diðer siyasi blok,Müslüman Kadeþler örgütü içerisindeki Batý yanlýsý ve radikal islamdan uzak kesimlerin oluþturduðu ve aðýrlýklý olarak Sünni'lere dayanan,bir kýsým Hristiyan ve Dürzi'leri de içerisine alan,yine Rojava'da PYD çizgisinden rahatsýz olan bir kýsým Kürtler'i de (bunlar daha çok KDP yanlýsý olan Rojava'lý Kürtler olacaktýr) içerisine alacak olan bir blok olacaktýr.
3-Bu noktada son siyasi blok, PYD'nin önderliðinde Rojava Kürtleri'nin oluþturacaðý ve PKK'nin desteðine sahip siyasi blok olacaktýr.
Bu siyasi bloklar,Irak'taki gibi hükümet bakanlýklarýný,Devlet Baþkanlýðý'ný ve yardýmcýlýðýný,Meclis Baþkanlýðý'ný kendi aralarýnda bölüþerek Suriye'de bir siyasi denge oluþturmaya çalýþacaklardýr.Böyle bir siyasi denge oluþtuktan sonra,sýra bu politik yapýya engel teþkil eden El Kaide gibi unsurlarýn tasfiyesine gelecektir ve bu noktada bu politikaya engel olmaya çalýþacak olan Türkiye ve Suudi Arabistan gibi ülkeler de baský altýna alýnacaktýr.
ABD'nin Rusya ile Cenevre-2 Konferansý üzerinde anlaþmasýndan ve Suudi Arabistan nüfuzunda bulunan El Kaide'ci terör örgütlerinin dýþlanacaðý bir siyasal yapýnýn ortaya çýkmasýnýn kesinleþmesinden sonra,bu örgütler Özgür Suriye Ordusu'ndan tamamen koparak ve hatta onunla çatýþarak Suriye'de Þeriat Cephesi'ni kurma ve tek baþýna hareket etme kararý almýþlardýr.
Suriye'de ABD'nin Irak'tan farklý olarak yapmak istemediði bir diðer þey de, Suriye devletinin tamamen daðýtýlarak yerine yeni bir devletin konulmasýdýr. Bunun ne kadar zor ve istikrar bozucu olduðunu ABD Irak'ta yaþadýðý için, Suriye'de ayný durumu yaþamak istememektedir ve bu durum da Rusya'nýn baþýný çektiði kamp ile uzlaþmanýn bir diðer nedenidir.
Bir baþka neden de Ýsrail'in güvenliði açýsýndan Rusya'nýn baþýný çektiði kamp ile uzlaþmak daha öngörülebilir ve yönetilebilir bir siyasete kapý aralamaktadýr.
Suriye'de ABD-Rusya anlaþmasýnýn en büyük kaybedenleri Türkiye ve Suudi Arabistan olacaklardýr ve bu iki devlet emperyalistlerin baskýsý altýna alýnacaklardýr ki iç politikalarýnda ciddi çatlaklýklara neden olacaktýr.
IV-Federatif Suriye,Rojava ve Türkiye
Suriye'de istikrarýn saðlanmasýnda Kürtler stratejik bir konuma sahiptirler ve Kürtler'in dýþlandýðý bir siyasi yapýnýn istikrarlý olma durumu söz konusu deðildir.Bu durumu hem Rusya hem de ABD kabul etmektedir ve bundan dolayý Rojava'nýn Federatif Suriye içerisinde özerk bir yapý elde etmesi hemen hemen kesin gibidir.
Federatif Suriye içerisinde Rojava'nýn özerkliði, Üçüncü Yol politikasý ile çeliþen bir durum deðildir.Federatif Suriye içerisinde özerk Rojava PYD'nin önderliðinde,diðer iki siyasi blok arasýnda stratejik denge unsuru olarak yeralarak pekala Üçüncü Yol politikasýný sürdürebilir.Federatif Suriye içerisinde özerk Rojava PYD'nin bölgede resmiyetini ve meþruluðunu arttýrýr ve PKK'ye de stratejik bir derinlik kazandýrýr.Ayný zamanda bu politika, diðer iki siyasi blokun desteðini de alarak,Rojava'yý tehdit eden El Kaide'ci terör örgütlerinin tamamen tasfiyesine götüren bir sürecin kapýsýný aralayarak, Rojava'nýn güvenliðini arttýrýr.
Federatif Suriye,Türkiye ve Suudi Arabistan'ýn Suriye'deki nüfuzunun azalmasýna neden olarak bu sonuncularý hem iç hem de dýþ politikada ciddi açmazlar ile yüzyüze býrakacaktýr.ABD-Rusya'nýn yeni Suriye politikasý, Türkiye'nin Rojava devrimini Suudi Arabistan üzerinden El Kaide'ci örgütleri kullanarak boðma politikasýnýn sonunu getireceði için Türkiye stratejik bir karar ile karþý karþýya kalacaktýr.
Türkiye ya Federatif Suriye içerisindeki özerk Rojava yönetimini kabul edecek ya da mevcut El Kaide'ci terör örgütlerini desteklemeye devam ederek Suriye'nin istikrarsýzlaþtýrýlmasýna devam edecektir.Birinci durumda, Kuzey Kürdistan'da PKK karþýsýnda eli zayýflayarak,ABD-AB blokunun reform baskýsýný üzerinde daha fazla hissedecektir.Böylece iç siyaset, "reform yanlýlarý" ve "reform karþýtlarý" olarak bölünerek, devletin toplumsal temellerinin daralmasýna neden olacaktýr.Ýkinci durumda yani Türkiye'nin Rojava devrimini boðma politikasýna devam etmesi halinde, Türkiye'nin tek bölge devletleri (Ýran,Suriye ve Irak) ile çeliþkileri daha da keskinleþmez ama bunlara ABD,AB,Ýsrail,Rusya ve Çin de eklenir ve böylece Türkiye'nin uluslararasý tecriti tamamlanarak AKP hükümetinin yýkýmý ile sonuçlanýr.
Suriye'de ABD-Rusya anlaþmasý,Türkiye'nin farklý emperyalist bloklar arasýnda manevra yapma olanaðýný da yoketmektedir.Bundan dolayý Suriye'deki yeni politika,Türk iç ve dýþ siyasetinde ciddi çatlaklýklara neden olacak bir yapýya sahiptir ve önemle üzerinde durulmasý gerekir.
V-Sonuç
Federatif Suriye ile Irak'a benzer bir siyasi yapýnýn ortaya çýkmasý ve Irak'taki gibi siyasi yapýnýn, arkasýnda farklý dinamiklerin olduðu farklý siyasi güçler tarafýndan paylaþýlarak gevþek bir siyasi yapýnýn ortaya çýkmasý,geniþ bir tarihsel perspektifte baktýðýmýz zaman aslýnda geçici bir durum oluþturur.
Siyasi yapýnýn farklý güçler tarafýndan paylaþýlmasý,aslýnda birbirine düþman olan güçler arasýnda bir tür yeniþememe durumudur ve gelecek savaþlar için bir tür "nefes molasý" durumunu oluþturur.Suriye aslýnda bir "Mini Ortadoðu" görünümündedir ve Suriye içerisindeki her siyasi blok aslýnda bölgesel bir eðilime sahiptir.
Bölgeye ve Suriye'ye istikrarýn gelmesi ancak emperyalist politikanýn ve uzantýlarýnýn etki alaný dýþýnda bir siyasal çerçevenin ve eðilimin geliþmesiyle mümkündür ki bu Rojava'da ortaya çýkan Üçüncü Yol politikasýnýn bütün bölgeye yayýlmasýyla olanaklýdýr.
Ortadoðu'da Üçüncü Yol "tüneli"nden geçerek "sürekli devrimler" yoluyla Ortadoðu Demokratik Konfederalizmi'ne baðlanan bir devrimci politika en doðru ve gerçekçi bir politika olarak ortaya çýkmaktadýr.
|
 |
![]](themes/crookedred/images/whiter.gif)
